Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene ve hekim görüşünün yerine geçmez. Size uygun yöntem, sağlık durumunuz değerlendirilerek belirlenir.
Rahim içi araç, halk arasındaki adıyla spiral, dünyada en yaygın kullanılan uzun etkili doğum kontrol yöntemlerinden biridir. Bir kez takıldığında yıllarca koruma sağlar ve unutma riski yoktur. Buna rağmen hakkında pek çok soru ve tereddüt vardır. Bu yazıda en sık sorulan soruları yanıtladık.
Spiral çeşitleri nelerdir?
İki ana tip vardır. Bakırlı spiral hormon içermez; bakır iyonları sperm hareketini engelleyerek etki eder ve tipine göre 5–10 yıl koruma sağlar. Hormonlu spiral düşük dozda progesteron benzeri hormon salar; rahim ağzı salgısını kalınlaştırır ve rahim iç tabakasını inceltir. Tipine göre 3–8 yıl koruma sağlar ve adet kanamasını belirgin biçimde azaltır.
Ne kadar etkilidir?
Her iki tip de yüzde 99’un üzerinde koruma sağlar; bu oran doğum kontrol haplarından yüksektir, çünkü kullanıcı hatasına açık değildir.
Nasıl takılır, acı verir mi?
Takma işlemi muayene koşullarında yapılır ve genellikle 5–10 dakika sürer. Gebelik olmadığına yeterince emin olunabilen uygun bir zamanda takılabilir; yalnızca adet döneminde takılması şart değildir. Adet veya kanama öyküsü tek başına gebeliği dışlamaz; hekim gerekli değerlendirmeyi yapar. İşlem sırasında adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir; bu his birkaç dakika ile birkaç saat içinde geçer. Kürtaj veya doğum sonrasında da uygun koşullarda takılabilir.
Yan etkileri nelerdir?
Bakırlı spiralde ilk aylarda adet kanamasının artması ve adet ağrısının şiddetlenmesi görülebilir; bu genellikle 3–6 ay içinde azalır. Hormonlu spiralde ilk aylarda düzensiz lekelenme sık görülür; zamanla kanama azalır, bazı kadınlarda tamamen kesilir. Bu bir hastalık belirtisi değil, beklenen bir etkidir. Nadiren spiral yerinden kayabilir veya atılabilir; bu risk ilk yılda en yüksektir, bu yüzden kontrol muayeneleri önemlidir.
Kimlere uygun değildir?
Gebelik şüphesi olanlar, aktif pelvik enfeksiyonu bulunanlar, nedeni açıklanmamış vajinal kanaması olanlar ve rahim boşluğunu bozan yapısal sorunları bulunanlar için spiral uygun olmayabilir. Hormonlu spiral, bazı hormon duyarlı hastalıkları olan kadınlarda kullanılmaz. Uygunluk muayene ve ultrason ile değerlendirilir.
Kontroller nasıl yapılır?
Kontrol ihtiyacı ve zamanı, uygulama koşullarına ve belirtilerinize göre belirlenir. Her kullanıcıda rutin ultrason veya aynı takip aralığı zorunlu değildir. Size verilen kontrol planına uyun. Ateş, kötü kokulu akıntı, şiddetli karın ağrısı, adet gecikmesi veya spiral ipinin hissedilmemesi durumunda beklemeden başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Hiç doğum yapmamış kadınlara spiral takılabilir mi?
Evet. Güncel tıbbi görüş, doğum yapmamış kadınlarda da spiralin güvenli ve uygun bir seçenek olduğu yönündedir; daha küçük boyutlu tipler tercih edilebilir.
Cinsel ilişki sırasında hissedilir mi?
Spiralin kendisi rahim içinde olduğu için hissedilmez. Rahim ağzından sarkan ince ipler bazen eş tarafından hissedilebilir; gerekirse hekim ipleri kısaltabilir.
Spiral çıkarıldıktan sonra ne zaman gebe kalınır?
Doğurganlık çıkarıldıktan hemen sonra normale döner; ilk ay içinde gebelik mümkündür.
Bakırlı spiral acil korunma için kullanılabilir mi?
Evet. Korunmasız ilişkiden sonraki 5 gün içinde takılan bakırlı spiral en etkili acil korunma yöntemidir ve sonrasında uzun süreli, geri dönüşlü korunma sağlar.
Spiralin doğurganlık ve kanser riski üzerindeki etkileri nelerdir?
Spiral kalıcı kısırlığa neden olmaz; çıkarılınca doğurganlık geri döner. Kanserle ilgili yarar ve riskler kullanılan tipe ve kişinin tıbbi öyküsüne göre değerlendirilmelidir. Mevcut veya geçirilmiş meme kanserinde hormonlu spiral uygun olmayabilir. Yöntem seçimini hekiminizle kişisel yarar ve riskleri değerlendirerek yapın.
MR çektirmek sorun olur mu?
MR öncesinde spiralin marka ve modelini radyoloji ekibine bildirin. Uygunluk ve çekim koşulları, cihazın üretici bilgileri üzerinden kontrol edilmelidir. Model bilinmiyorsa bunu da önceden belirtin.
Op. Dr. Hakan Yaz
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı – Gaziantep
Sorularınız için randevu ve iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.