Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene ve hekim görüşünün yerine geçmez. Aşağıdaki acil belirtilerden birini yaşıyorsanız beklemeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.
Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim içi yerine başka bir yere, çoğunlukla tüplere yerleşmesidir. Tüm gebeliklerin yaklaşık yüzde 1–2’sinde görülür. Tüpler büyüyen bir gebeliği taşıyamayacağı için dış gebelik ilerlediğinde tüp yırtılabilir ve karın içine ciddi kanama olur. Bu nedenle erken tanı hayati önem taşır. Bu yazıda belirtileri, risk faktörlerini, tanı ve tedavi yöntemlerini özetledik.
Kimlerde daha sık görülür?
- Daha önce dış gebelik geçirmiş olanlar
- Geçirilmiş tüp enfeksiyonu veya pelvik iltihabi hastalık öyküsü olanlar
- Tüplere yönelik ameliyat geçirmiş olanlar
- Tüp bebek gibi yardımcı üreme tedavisiyle gebe kalanlar
- Rahim içi araç (spiral) kullanırken gebe kalanlar
- Sigara içenler ve 35 yaş üzerindekiler
Ancak dış gebelik, hiçbir risk faktörü olmayan kadınlarda da görülebilir.
Belirtiler
İlk belirtiler normal bir erken gebelikle karışabilir: adet gecikmesi, pozitif gebelik testi, meme hassasiyeti ve bulantı. Dış gebeliği düşündüren belirtiler ise şunlardır:
- Genellikle tek tarafta yoğunlaşan kasık veya alt karın ağrısı
- Adet dışı lekelenme ya da koyu renkli, az miktarda kanama
- Gebelik testinin pozitif olmasına rağmen ultrasonda rahim içinde gebelik görülmemesi
Acil belirtiler (tüp yırtılması)
- Aniden başlayan, şiddetli ve yaygın karın ağrısı
- Omuz ucuna vuran ağrı (karın içi kanamanın diyaframı uyarması)
- Baş dönmesi, bayılma hissi, soğuk terleme, çarpıntı
- Makata baskı hissi ile birlikte ağrı
Bu belirtiler karın içi kanamaya işaret edebilir ve acil değerlendirme gerektirir. Randevu yanıtını beklemeyin; acil servise başvurun, gerektiğinde 112’yi arayın.
Tanı nasıl konur?
Tanıda iki araç birlikte kullanılır: kanda gebelik hormonu (beta-hCG) ölçümü ve vajinal ultrason. Hormon belirli bir düzeye ulaştığında rahim içinde gebelik kesesinin görülmesi beklenir; görülmüyorsa dış gebelikten şüphelenilir. Erken dönemde tek bir ölçüm yeterli olmayabilir; 48 saat arayla tekrarlanan hormon ölçümleri ve kontrol ultrasonu ile tanı netleştirilir. Bu süreçte hekimin verdiği kontrol randevularına mutlaka uyulmalıdır.
Tedavi seçenekleri
İlaç tedavisi
Erken tanı konmuş, tüp yırtılmamış, hormon düzeyi düşük ve genel durumu iyi hastalarda gebelik dokusunun gelişimini durduran bir ilaç (metotreksat) uygulanabilir. Tedavi sonrasında hormon düzeyi sıfırlanana kadar kan takibi yapılır. Bu tedaviyi alan kadınların yeni bir gebelik için genellikle en az üç ay beklemesi önerilir.
Cerrahi tedavi
Tüp yırtılmışsa, kanama varsa, hormon düzeyi yüksekse ya da ilaç tedavisi uygun değilse laparoskopik (kapalı) ameliyat yapılır. Duruma göre tüp korunarak yalnızca gebelik dokusu alınır ya da tüp çıkarılır. Acil durumlarda açık ameliyat gerekebilir.
İzlem
Çok erken dönemde, hormon düzeyi kendiliğinden düşen seçilmiş hastalarda yakın takip ile bekleme yaklaşımı uygulanabilir; bu karar yalnızca hekim tarafından verilir.
Dış gebelik ve kürtaj
Sık yanlış anlaşılan bir nokta şudur: dış gebelik kürtaj ile sonlandırılamaz, çünkü gebelik rahim içinde değildir. Gebelik sonlandırma öncesinde dış gebelik açısından belirtiler ve riskler değerlendirilir. Ultrason ve kan testi gereksinimi klinik duruma göre belirlenir; gebeliğin yeri henüz belirlenememişse uygun takip planı yapılır. İşlem öncesi hazırlık hakkında ilgili yazımıza göz atabilirsiniz.
Sonraki gebelikler
Dış gebelik geçiren kadınların büyük çoğunluğu ileride sağlıklı bir gebelik yaşayabilir; ancak tekrar riski genel nüfusa göre daha yüksektir. Bu nedenle sonraki gebelikte, adet gecikmesi fark edilir edilmez erken ultrason kontrolü önerilir.
Sık sorulan sorular
Dış gebelik ev testinde anlaşılır mı?
Hayır. Ev testi yalnızca gebelik hormonunu saptar; gebeliğin nerede olduğunu göstermez. Yer tespiti ultrason ile yapılır.
Dış gebelik kendiliğinden düzelir mi?
Çok erken bazı vakalarda hormon düzeyi kendiliğinden düşebilir, ancak bunun güvenli olduğuna yalnızca yakın takiple karar verilir. Kendi kendine bekleme tehlikelidir.
Bir tüp alındıysa gebe kalabilir miyim?
Evet. Tek tüp ile doğal yolla gebelik mümkündür; diğer tüp sağlıklıysa şans önemli ölçüde korunur.
Op. Dr. Hakan Yaz
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı – Gaziantep
Sorularınız için randevu ve iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.